Natural Elbow boomerangs

(door Herman Peeters - artikel uit ABO Holland clubblad 4/2001)

"ABS - Acrylic Glass

Carbon Fibre- PVC

Moulded Shapes - Epoxy

Extruded Cores - Styropor

Polyester - Paxolin

G-Eleven - PolyPro

Kevlar and PolyCarbonate.

But all you need is wood."

Zo zou zanger Praga Khan's tekst kunnen klinken mocht hij door het boomerang-virus gebeten zijn. In de hedendaagse boomerangbouw worden steeds vaker synthetische materialen benut: ze zijn eenvoudig te verwerken, ze zijn robust en bieden door hun ideale densiteit tevens goede vliegeigenschappen. Zelfs wanneer we aan houten boomerangs denken, gaat het meestal om industrieel geperste Finse multiplex met een flinke portie PhenolFormaldehyde-lijm aan boord. Ook bij de natuurlijk ogende striplaminaat-boomerangs komt heel wat epoxy-hars te pas. Toch bestaat er nog een groep boomerangs, waarbij louter hout wordt benut: de boomerangs vervaardigd uit natuurlijk gekromde takken of 'Natural Elbows'. Je zal er nooit een fast catch record mee werpen of Long Distance kampioen mee worden, maar als je houdt van prachtige boomerangs in hun meest primitieve vorm, dan mogen deze zeker niet aan je collectie ontbreken.

Natural Elbows vind je niet meteen te koop in de eerste de beste vliegershop, maar dat is ook niet het geval met een Jonas mta of een Sch¸tz Voyager. Diep doordringen in het milieu is hier steeds de boodschap! De twee grootmeesters van de Natural Elbow zijn Eckhard Mawick (GER) en Jay Butters (UK). Op onze vriend Dietmar Reinig's site (www.rediboom.com) worden onder andere boomerangs van Eckhard te koop aangeboden. Maar wat houdt je tegen om zelf met deze prachtige en intrigerende zijtak van het boomerang-bouwen van start te gaan? Speuren naar mooi gekromde takken is best leuk, maar dan? Welk hout is trouwens geschikt? Zal het niet gaan barsten of krom trekken? En hoe krijg je uiteindelijk die boomerang te voorschijn? Literatuur over deze boomerangs is zo goed als onbestaande, dus wordt het echt informatie sprokkelen op Internet, maar vooral contact opnemen met experts. Hierbij wens ik dan ook Eckhard Mawick, Jay Butters en Lorry 'Flo' West te bedanken voor hun hulp en gouden tips. Met dit inleidende artikel hoop ik voor jullie een stukje van de sluier op te lichten en zoveel mogelijk boomerang-bouwers warm te maken. Geloof me: zodra je er van start mee gaat, is het echt VERSLAVEND!! Nooit zal je nog een boom kunnen bekijken, zonder meteen aan tientallen potentiÎle boomerangs te denken.

Welk hout?

Er komen heel wat houtsoorten in aanmerking: eik, beuk, kanstanje,…maar ook grote struiken als taxus en laurier voldoen prima. Naargelang het woongebied verschilt het aanbod natuurlijk enorm. Zo is in Noord-Amerika de 'hornbeam' (haagbeuk) een zeer gegeerde soort, maar wordt deze in onze streken zelden groot genoeg om er boomerangs van te maken. Meestal zijn snelgroeiende bomen, bomen aan de waterkant, etc. te vermijden (vb: wilg, populier). Ook dennen zijn door de grote hoeveelheid hars niet meteen favoriet nummer 1, maar toch zijn er uitzonderingen. Algemeen kan je stellen: hoe dichter de vezels op mekaar zitten en hoe uniformer de structuur, hoe geschikter de boomsoort. Eik heeft vrij wijde poriÎn, maar is voldoende sterk en voldoet toch ook prima. De meeste fruitbomen, zeker appelbomen, zijn ook zeer gegeerd. Ook al mocht je in een karig bebost gebied leven, dan nog valt er bij fruitkwekers en handelaars in brandhout wel wat te bekomen. Natural Elbow-jacht is trouwens een leuk excuus om een weekend of langere vakantie in een bosrijk gebied in het buitenland te plannen!

Selecteren van takken

De beoogde tak moet niet alleen voldoende kromming hebben om er een bruikbare boomerang uit te zagen, hij moet tevens stevig wat dikker zijn dan de koorde van de uiteindelijk te bekomen boomerang. Hoe komt dit? Net onder de schors is het jonge hout meestal te zacht om te verwerken (sapwood). Ook in de kern van de tak (heartwood) treden vaak mechanische problemen op (lossen van het kernhout), zodat ook dit deel niet bruikbaar is. Als vuistregel kunnen we stellen dat een dikte van 7cm een veilige uitgangsbasis vormt. Naast gekromde takken kan je ook Y-vormige stukken selecteren. Hou er wel rekening mee dat in het nauwe gedeelte van de Y vaak zwakkere zones aanwezig zijn. Dik genoeg kiezen is dus ook hier de boodschap. Verder willen we zo weinig mogelijk twijgen, deze zorgen namelijk voor nare onregelmatigheden in de hoofdtak.

Om takken te verzagen gebruik je best een dunne & vlijmscherpe zaag, bij voorkeur inklapbaar . Zo'n zaag kan je dan tijdens je zoektocht handig in de rugzak opbergen. De Japanse 'Silky Oyakata' en de welbefaamde demonteerbare Japanese wonderzaag 'Ryoba Ecoprofi' zijn ideaal. Dergelijke zagen zijn niet alleen compact, maar maken tevens gebruik van een andere techniek dan de Europese varianten: ze zagen niet in de duw- maar wel in de trekfaze. Dit laat erg dunne zaagbladen toe (0,5mm) en zaagt een pak sneller! Dieter Schmid (www.feinewerkzeuge.de) heeft de meeste van deze unieke zagen op voorraad en biedt tevens een prima service.

Natuurlijk hou je steeds een oogje op werkzaamheden in de bossen: vaak zijn houthakkers bezig met het rooien van bomen en kan je kosteloos enkele voor hen quasi onbruikbare kromme takken bekomen.

Drogen

Hout uit de natuur is niet meteen bruikbaar om tot boomerangs, meubels of eender wat te worden verwerkt. Het bevat een grote hoeveelheid vocht (50-70% van het totale gewicht) en dit dient eerst te verdampen tot 4-10% residuele vochtigheid. Tijdens het verdampen komen de houtvezels dichter bij mekaar te liggen en wordt het hout een pak sterker. Dit kan gepaard gaan met 10-15% dikteverlies. Hierbij ontstaan interne spanningen, waardoor het hout kan barsten en krom trekken. Ideaal laat men dit proces dan ook traag en op natuurlijke wijze verlopen. Tijd is echter schaars in onze moderne samenleving en de mens ontwikkelde dan ook droogovens die hout in een mum van tijd op de gewenste residuele vochtigheid brengen. Niet zelden is dit hout van slechte kwaliteit en niet stabiel genoeg om reeds te verwerken.

Verwerken

De Natural Elbow-takken worden eerst ingekort tot iets meer dan de lengte van de beoogde boomerang: men laat best +- 10cm extra aan elk eindpunt.

Op de foto zie je enkele van m'n recente vondsten in de Vogezen, het Centraal Massief en de Loire-vallei (zomer 2000): een kylie, een Y en een standaard model.

Vervolgens wordt elke tak met een bandzaag in moten verzaagd van ongeveer 2 a 2,5cm dikte.

Dergelijke moot is droog in ongeveer 1 jaar tijd (droogtijd van 6 maand per cm dikte). Ze is tevens dik genoeg om er nadien 2 boomerangs uit te vervaardigen. Om te voorkomen dat de moten tijdens het drogen gaan barsten, belet men het vocht om langs de eindpunten te ontsnappen. Hiervoor drenkt men de eindpunten meerdere malen in gesmolten was, tot er een beschermlaagje is opgebouwd. Vervolgens worden de moten met afstandhoutjes opnieuw tot takken samengesteld en met stevige textiel-tape of plastic straps aangespannen. Deze werkwijze voorkomt excessief krom trekken tijdens het drogen.

Een jaartje later is alles klaar om tot boomerangs te worden verwerkt. Elke moot wordt eerst langs de mooiste zijde perfect afgevlakt met een bandschuurmachine. Vervolgens wordt met deze zijde als referentie een blank van 6-8mm afgesneden op de bandzaag. Idem voor de volgende mo(o)t(en). Nadien verloopt de afwerking identiek aan die van een gewone boomerang: vorm aftekenen, uitzagen met een decoupeer- of bandzaag, profiel vijlen en schuren, testen, bijvijlen, afwerken. Bij het bepalen van de outline dient men best zo goed mogelijk de nerven in het hout tak te volgen. Dit maakt de boomerang niet alleen steviger, maar ook waardevoller. De vorm van een echte Natural Elbow wordt namelijk door de natuur bepaald en niet door de bouwer!

Finish

Zodra je een behoorlijk vliegende boomerang bekomen hebt, kan je hem stap voor stap glad schuren tot korrel 800 of zelfs meer. Wil je een olie-finish, dan kan je eerst nog met extra-fijne staalwol opschuren en vervolgens meerdere lagen olie aanbrengen tot het hout verzadigd is. Ideaal hiervoor is Tung-olie van de Chinese Tung-noot, maar ook Deense olie en walnotenolie leveren een mooi en beschermend resultaat. Alternatief kan je zoals bij een gewone berkenhouten boomerang kiezen voor een meer moderne afwerking: eerst poriÎnvuller aanbrengen en er vervolgens een laagje synthetische lak over spuiten. Kies hierbij wel voor satijn finish ipv. hoogglans, want dat laatste oogt niet echt mooi op natuurhouten boomerangs.

De foto toont een afgewerkte Natural Elbow vervaardigd uit een prachtig stuk Es van Jay Butters.

In een volgend artikel zullen we de afwerking van de getoonde takken in detail toelichten, maar eerst hebben ze recht op een lange winterslaap. Ondertussen wens ik jullie alvast veel speurgenot en hopelijk tot in het bos!

Herman Peeters.