De volgende foto geeft een mooi algemeen beeld van hoe het landschap er uit ziet.

De bekendste stad is Willingen waar er elk jaar in juni een groot bike festival en een marathon worden gehouden waar telkens toch zo'n 20000 bezoekers op afkomen. Wij waren in Hochsauerland de week na het bike festival omdat er tijdens die week geen accomodatie meer beschikbaar was door onze zeer late boeking. Andere plaatsen zijn Winterberg, Olsberg, Schmallenberg.

Afstand Brussel-Willingen is ongeveer 350 km. Reken vanuit Brussel op zo'n kleine 3 uur rijden. Wij stonden na 2,5 uur in Schmallenberg (en tegen 150 op de autostrades in Duitsland werden we makkelijk voorbijgereden door dure BMWs en Audi Quattros).

Mountain biken

In de winter kan je in HochSauerland skieen. Tijdens de zomer probeert men de toeristen te lokken met wandelen en mountain biken. Om het mountain biken te promoten werd de "Sauerland Bike Arena" opgezet. Dit is een netwerk van ongeveer 30 uitgestippelde en bewegwijzerde routes. In totaal meer dan 1100 km en 22000 hoogtemeters. Bike plezier gegarandeerd dus! De routes worden geclassificeerd in drie categorieen. Blauw = gemakkelijk, rood = middelmatig tot zwaar, zwart = zwaar tot zeer zwaar. Om een voorbeeld te geven: er is een zwarte route Hochsauerland-Höhen-Tour die 102 km telt met 3300 hoogtemeters. Niet voor beginnelingen dus. Zelfs de rode routes kunnen vrij zwaar uitvallen (reken op 40 km met zo'n 800 hoogtemeters) afhankelijk van het weer en de conditie van de route.

Er bestaat een prachtige web site over de "Sauerland Bike Arena". Als je van plan bent om daarheen te trekken moet je dus absoluut de volgende site bezoeken:

http://www.bike-arena.de/

Op deze site vind je een beschrijving van een groot aantal routes. Wij hadden vooraf on-line (via dezelfde web-site) een map besteld waarin een overzichtskaart zit van alle routes zit en individuele kaartjes per route. Die individuele kaartjes zijn niet gedetailleerd (dus verwacht geen aanduidingen als op een stafkaart) maar toch wel handig om mee te nemen: ze beschrijven de bezienswaardigheden en tonen ook waar er eet- en drankgelegenheid is. Een voorbeeld:

Klik op de fotos om te vergroten.

De overzichtskaart is gedetailleerder en is zeker nuttig moest je verloren rijden. Verwacht echter niet de kwaliteit en niveau van detail van een stafkaart.

Een van de belangrijkste bike arena startplaatsen is net voor het dorp Winterberg aan de ski piste (weg van Schmallenberg naar Winterberg). Een groot aantal van de routes vertrekt hier, maar niet allemaal. Sommige routes vertrekken vanuit plaatsen in de buurt.

Verblijf

Op de bike arena web-site vind je ook een heel grote keuze aan bike-vriendelijke hotels en pensions in allerlei categorieen en prijzen.

Wij kozen voor het 4-sterren hotel Deiman in Schmallenberg dat op fietsafstand gelegen is van enkele van de routes van de Bike Arena.

Prachtig hotel met "Wellness"-faciliteiten. Niet goedkoop maar ach wat is er zaliger dan na een dagje biken in wat luxe te baden en elke avond een heerlijk diner te verorberen.

Internet

Andere leuke sites zijn onder meer:

http://www.mtb-sauerland.de/index.htm
http://www.willingen.com
http://www.sauerland-online.de/htdoc/deutsch/freizeit/radtour/main.html
http://www.mtb-sauerland.de/berg.htm
http://www.sauerland-trails.de/ie_index.htm

Eerste dag (zondag 23 juni)

Zondag 23 juni 2002. Gepakt en gezakt - en vooral met bikes in de auto - vertrekken we om 9 uur s'morgens richting HochSauerland. We rijden via de A2 richting Aachen/Koln. Van daaruit rij je richting Olpe (autostrade) en dan via kleinere wegen naar Hochsauerland.

We besluiten eerst Winterberg te verkennen vooraleer we naar ons hotel gaan. Er is niet zoveel te zien. Alles schijnt in de winter te draaien rond vier (4) ski pistes :-).

Eenmaal aangekomen in het hotel springen we direct onze fietsen op. Een van de personeelsleden van het hotel is zelf een biker. Hij wijst ons op een leuke route die vlak voor het hotel vertrekt. Bruggetje over "und dann gibt es nur eine Richtung: nach ben".
Nach oben? En dat hebben we direct geweten ... we rijden initieel op een kleine baan zo'n 8 km naar boven. Gemiddeld percentage is zo'n 5%. Later gaat de baan over in een onverharde weg in het bos. Alles makkelijk en goed bereidbaar en we zijn toch blij vast te stellen dat alles er zo goed als droog bijligt. Het parcours is technisch eenvoudig: brede boswegen met kleine keitjes, maar het gaat gestadig omhoog. De volgende foto toont een typisch verloop.

De weg omhoog blijkt een soort pelgrimsroute te zijn. Eenmaal in het bos staan er regelmatig kapelletjes en madonna-beeldjes.

Gestaag klimmen we verder naar boven langs de "Kreutzweg". Op de top zitten we op 680m hoogte. Er staat een uitkijktoren en daar bovenop hebben we de eerste prachtige uitzichten op het Hochsauerland.

We rijden voorbij de uitzichtstoren naar beneden langs een smaller pad waar het gras hoog staat. Dit pad wordt duidelijk enkel gebruikt door wandelaars. We komen er enkele tegen en ze zijn allen een beetje verbaasd om hier "mountain fahrrader" te zien. Wat later komen we terug op  het bospad en gaat het suizend naar beneden, eerst in het bos, later op de weg. Ik zie mijn teller op 53 staan ... schijfremmen heet en ik verbrand me er bijna aan als we even stoppen en ik de slijtage van mijn rempads toch even wil checken (heb een extra setje bij). Gloeiend heet staan die schijven!

We dalen verder af langs de weg die in feite speciaal gemarkeerd is voor fietsers. Bijzonder leuk dus want je kan naar hartelust naar beneden vliegen ... er komen hier toch geen auto's.

Na 21 km staan we teug bij ons hotel tevreden over het korte tochtje. s'avonds begint het al meteen goed: champagnereceptie (omdat het zondag is) en een 5-gangen diner. Gelukkig zijn het allemaal heel kleine porties zodat je achteraf niet met een opgeblazen gevoel zit.

Na het eten nog rustig in de laatste O2 bikers lezen ... morgen moeten die extra kalorieen eraf. Ondertussen heeft mijn vrouw voor morgen een tocht uitgestippeld.

Tweede dag (maandag 24 juni)

Het weer is goed: zon en 18 graden. We ontbijten niet al te vroeg.

We rijden eerst een kwartiertje met de auto naar het startpunt van de bike arena in Winterberg. Daar kiezen we initieel voor 2 touren: s'morgens de Fingerhut Tour (34 km, 700 hm). Voor s'middags staat de Quellwasser tour geprogrammeerd (27 km, 270 hm).

Vanop de parking Bremberg klimmen we gestaag naar Neuastenberg over brede grindpaden doorheen het bos. De paden liggen er droog bij alhoewel je hier en daar nog wat restanten vindt van de regen van de voorbije week. We kunnen makkelijk rond de enkele plassen rondrijden en er ligt helemaal geen modder. De bewegwijzering is goed maar wel niet op alle splitsingen en kruispunten aanwezig. Rechtdoor is dan de boodschap.

Heel af en toe moeten we even stoppen om te checken op de overzichtskaart of we nog wel goed zitten.

Na Neuastenberk volgt een kilometerslange afdaling waar we makkelijk over de 50 km per uur halen. Alhoewel de zon schijnt is het in het bos vrij fris, zeker als je tegen 50 per uur naar beneden vlamt. De afdaling is niet technisch buiten een klein stukje door het loofwoud, erg steil naar beneden en bezaaid met boomwortels.

We dalen verder af tot in het dorpje Westfeld en  zitten nu op 450m. De parking ligt op 740m. We hebben dus al zo'n 300m gedaald. We stoppen even bij de Sauerland Sparkasse om de overschrijving te betalen voor de kaarten die we via internet hadden besteld. De loketbediende typt de verrichting tot onze verbazing op een schrijfmachine! De ICT bedrijven hebben hier duidelijk nog veel te automatiseren. De dorpjes waar je doorrijdt zien er allemaal keurig en verzorgd uit. Niet zoals bij ons waar een duivenkot naast een MacDonalds staat. Veel is er echter in Westfeld verder niet te zien.

In het centrum van het dorp ontbreekt een pijl en rijden we wat verkeerd. We volgen dan maar een weg naar boven en kunnen even verder opnieuw op de route aansluiten. Vanaf dan is het opnieuw klimmen, klimmen en klimmen. We gaan van de verharde weg af en komen opnieuw in het bos. We klimmen door het bos terug naar 760m en hebben er dan al zo'n 350 hoogtemeters opzitten. We kruisen nu de grote weg van Schmallenberg naar Winterberg. Van daaraf gaat het zachtjes naar beneden naar het dorpje Schanze (700m).

Net voorbij het dorp is de volgende pijl verdwenen. Zonder het goed te beseffen zijn we van Schanze verder afgedaald naar Grafschaft (410m) en we zitten dus dik fout ... Ik schat dat we zo'n 10km fout zitten en we besluiten dan maar terug te keren naar Schanze. Opnieuw komen er 300 hoogtemeters bij en 10 km omweg. Ik heb op dat moment al 32km op de teller terwijl de tour in totaal slechts 34km is. Als we op de kaart overzichtskaart kijken lijkt het alsof we nog maar halfweg zijn. We zitten ook al aan zo'n 650 hoogtemeters terwijl de gehele tour er 680 heeft. Er klopt dus duidelijk iets niet en we beseffen dat we serieus verkeerd hebben gereden.

Onderweg heb je natuurlijk wel bijzonder mooie uitzichtspunten ...

Enfin, dik verkeerd dus ... We besluiten dan maar in Schanze te eten want ondertussen is het al een stuk voorbij de middag. Bij het nuttigen van een "Gemuse Eintopf" overleggen we wat we moeten doen. Er zijn ondertussen al wat meer wolken en het begint iets kouder te worden.

We besluiten dan maar via een andere tour (Rothhirsch Tour, nummer 25, zwart) terug te keren. Opnieuw gaat het omhoog via grindwegen in het bos. We klimmen naar de Albrechtsberg op zo'n 770m hoogte. Eenmaal daar aangekomen gaat het bijzonder steil naar beneden over een pad bezaaid met kleine stenen en diepe groeven. Dit is het meest technische stuk van de dag omdat het zo steil naar beneden gaat. Mijn vrouw staat nog boven te bibberen en het kost wat overredingskracht om haar op de fiets te laten afdalen. Als ik goed geteld heb zitten we nu aan zo'n 750 hoogtemeters.

Omdat we toch al aan zo'n 40 km zitten besluiten we het laatste stukje af te korten en via de Grenzweg terug te  keren naar Winterberg. Deze verharde weg loopt parallel met de grote weg van Schmallenberg naar Winterberg maar is voorbehouden aan fietsers en wandelaars. Het eerste stuk gaat wel weer over een pad bezaaid met stenen vrij steil omhoog. We stijgen van 650m naar 790m. Het pad gaat over in een verharde weg en mijn vrouw wil per se nog wat fotootjes maken.

Net voor het einde van de tocht komen we aan een kruispunt in het bos waar we s'morgens ook al gepasseerd waren. We krijgen nog een extra 100 hoogtemeters te verwerken naar de Bremberg (800m). Ook hier is het een beetje technischer met keien en geulen in het pad. Bovenop de Bremberg aangekomen gaat het suizend naar beneden tot we terug op de parking komen waar de meeste routes van de Bike Arena starten.

Er staat net iets meer dan 50 km op de teller en we hebben er ongeveer 1000 hoogtemeters opzitten. Meer dan genoeg besluit mijn vrouw want haar beentjes willen absoluut niet meer mee. We besluiten dan maar terug naar het hotel te gaan waar ik dit verslag intik na een verkwikkend bad.

Conclusie: Een geslaagde eerste volledige dag. De bewegwijzering van de routes is al bij al OK maar de overzichtskaart meenemen is geen overbodige luxe. De routes zijn gemakkelijk bereidbaar en de grootste stukken lopen over bospaden en bredere boswegen met kleine stenen op. Technisch hebben we nog geen stuntwerk moeten uitvoeren.

Derde dag (dinsdag 25 juni)

Mijn vrouw heeft de 1000 hoogtemeters niet echt helemaal goed verteerd. We besluiten het iets rustiger aan te doen. s'Morgens staat de Quellwasser tour op het programma (blauw, 27km, 270hm). s'Middags willen we de Fichten tour rijden (rood, 22km, 350hm). Alhoewel de zon schijnt is het slechts 9 graden als we vertrekken. Dus de windstopper moet uit de rugzak.

We vertrekken opnieuw aan de parking van de "Bike Arena" en rijden eerst door het dorp Winterberg. Het eerste stuk van de Quellwasser tour gaat over de weg. Alhoewel dit ook geklasseerd staat als "Familien-tour" denk ik toch niet dat dit geschikt is voor kinderen. Af en toe gaat het over de weg toch wel steil naar boven. Na enige km passeren buiten Winterberg passeren we de Hillestausee.

Het landschap is hier veel glooiender dan waar we gisteren hebben gebiked. Het is net een niveau minder bergachtig.

Even verder hebben we het warm genoeg om de windstopper opnieuw uit te trekken. De temperatuur is nu ook aanzienlijk aangenamer want we rijden op paden waar de zon volop schijnt. Wat verder worden we "gehinderd" door een kudde geiten die een bijzondere interesse vertonen voor onze bikes (we staan aan de kant van de weg waar er gras groeit en die geiten hebben recentelijk niet te veel gegeten precies). Een geit denkt dat mijn Skinny Jimmy's lekkere hapjes zijn maar stelt al snel vast dat rubber minder goed smaakt dan gras :-)

Van dan af gaan we het veld in. De tour vervolgt zachtjes omhoog en aan km 18 staan we in het dorpje Kustelberg. Hierlangs zullen we straks ook terugkeren. We kiezen nu om verder de Fichten tour (rood) te volgen en  hebben er tot nu toe zo'n 100hm opzitten.

Vanuit het dorp gaat het via een overwoekerd pad opnieuw hoger naar het  bos toe.

We klimmen van 630m doorheen het bos naar boven. De beklimming is niet steil en  we rijden langs een mooit kloof. De volgende foto geeft hiervan een beeld alhoewel je de diepte op de foto niet echt ziet. Naast de weg is het wel supersteil naar beneden ... ideaal voor een downhill parcours tussen de bomen.

Op de top van de Jurgenskopken staan we op 760m, een extra 130hm erbij. Ook hier kunnen we weer genieten van een van de prachtige uitzichten van het Hochsauerland.

Er volgt een mooie afdaling naar Titmaringhausen, gedeeltelijk via verharde weg. Hier halen we gemakkelijk boven de 60km per uur. Van daaruit klimt het weer opnieuw langs de weg naar Kahle Pon (750m hoogte) en er tikken alweer zo'n 200hm bij. Opnieuw volgt een lange afdaling via de weg tot in het dorpje Referinghausen (500m hoogte) alwaar we denken te eten want ondertussen is het al middag gepasseerd. Maar het enige restaurant in het dorp heeft dinsdag "Ruhetag". Noppes te eten dus.
Gelukkig hebben we voldoende power bars bij de hand. Tot nu toe was de route perfect bepijld (waar er geen pijltje staat volg je gewoon het natuurlijke verloop van de weg of het pad). Maar even voorbij Referinghausen in het woud hebben we dan toch prijs. We zitten verkeerd en merken dit aan een pijltje van een andere route die we in principe niet moeten kruisen. We moeten over de Henkmanskopf berg maar we zitten toch een 5-tal km uit de richting. We merken dat we verkeerd zitten omdat we aan een grote weg zijn belandt die op de overzichtskaart staat. We zijn een beetje ongerust want ondertussen is het al 13:30, hebben we nog niks gegeten en er staat toch al een dikke 40km op de teller.  En je kan toch niet blijven power bars vreten :-). We rijden een stuk terug en proberen op de kaart in te schatten waar ongeveer we de splitsing hebben gemist.

We rijden dan maar op goed geluk een bosweg in die gemarkeerd staat als wandelpad. Dit  heeft als voordeel dat er op die wandelpaden regelmatig houten pijltjes staan met de namen en richting van de dorpjes. We volgen de pijl naar Kusterberg. En zowaar, boven op de Henkmanskopf vinden we plots een pijltje terug van onze bike route. Er mankeerde er dus eentje beneden bij de afslag. Dit is toch weer zo'n 150hm erbij. Eenmaal terug in Kusterberg is het ondertussen al 14:00. In het dorp is geen enkel restaurant ... de enige plek waar iets te eten valt is de "Konditorei" waar je enkel taart en koffie kan krijgen. Enfin, een groot stuk taart dan maar want die power bars komen ons de oren uit :-).

We hebben nu de Fichten tour uitgereden en er staat 50km op de teller. Toen we de route vertrokken zaten we aan 18km. Dit is dus 32km. Ik schat dat we zo'n 5km verkeerd hebben gereden in het woud wat de totale afstand van de Fichten route op 27km brengt. Dit is toch aanzienlijk meer dan de 22km die op het kaartje staan vermeld! Dit hebben we gisteren ook al gemerkt. De afstanden die staan aangegeven zijn toch wel wat aan de lage kant (en ik ben er zeker van dat mijn teller goed staat afgesteld).

We vervolgen vanuit Kusterberg onze originele route (Quellwasser tour). Via een vervelend stukje over een drukke weg gaat het opnieuw het bos in. Plots staan we voor een heel kort maar zeer steil stukje (op de volgende foto kom ik hiervan naar beneden; de foto geeft wel niet echt het correcte beeld van de steile helling). Ik maak me de bedenking over de kwalificatie "Familien-tour". Dit is zeker niet voor de doorsnee gezinsuitstap! Ik geraak met veel moeite op de kleine plaat boven ... mijn vrouw ziet dit niet meer zo goed zitten en moet noodgedwongen te voet omhoog. Gelukkig voor haar is het stukje slechts heel kort. Eenmaal boven vervolgen we door een naaldbos op een weggetje dat zowaar de naam singletrack waardig is (tot nu toe hebben we enkel op relatief brede paden gefietst). Het landschap trekt hier een beetje op de Kalmthoutse heide.

Het gaat hier toch gestadig nog verder omhoog en we steigen van 640 naar 720 meter hoogte. We komen aan op de Dumel berg en van daaruit gaat het over de weg naar beneden terug naar Winterberg. Daar aangekomen zetten we ons op een verlaten terras. Ook het dorp is uitgestorven ... Duitsland is immers net bezig aan de halve finale tegen Zuid Korea op het WK voetbal.

Ik probeer rustig van een Weissbier te genieten maar even later komt er een bulderend gejuig uit de kroeg (en uit alle andere "Biergarten" ernaast). Duitsland heeft 1-0 gescoord. Nog wat later weer gejuig. De Duitsers komen half dronken en luid roepend naar buiten. Duitsland zit in de finale. De bekende voetballiederen worden net niet aangeheven maar er is er wel eentje die wat voetzoekertjes afsteekt. Enfin, tijd dus om verder te rijden. Vanuit het centrum van Winterberg klimmen we gestaag nog zo'n 80 hoogtemeters tot de vertrekplaats van de "Bike Arena".

In totaal staat er toch 61km op de teller en hebben al bij al toch zo'n 800hm. Toch zo'n 11km meer dan de som van de twee routes en bijna 200hm meer. Net zoals gisteren moeten we vaststellen (zelfs met het verkeerd rijden) dat de gegevens op de kaartjes die we gekocht hebben niet helemaal nauwkeurig zijn.

Conclusie: Opnieuw een mooie tocht met de nodige afwisseling en variatie in het landschap. Verhoudingsgewijs wel veel meer over de weg dan gisteren (ik schat verhouding weg/pad op 40/60). Maar ik twijfel er zeer sterk aan dat dit geschikt is als "Familien-tour".

Vierde dag (woensdag 26 juni)

s'Morgens kiezen we voor route 16 (rood, Bussard tour, 25km, 420hm). Deze route loopt langs het hotel en dus moeten we niet eerst met de wagen naar het startpunt van de "Bike Arena" rijden. Het duurt wel even vooraleer we gevonden hebben waar de route precies loopt maar het blijkt 100m achter ons hotel te zijn op een wandelweg. Het hotel ligt op 410m hoogte en we moeten naar 820m hoogte. Het wordt een lange klim van 19km door het bos. Het stijgingspercentage is slechts 2 a 3 percent maar het gaat wel bijna 20km omhoog! Zoals wel vaker gaat het over een breed pad met kleine stenen. Omdat we constant in het bos rijden zijn er weinig uitzichtspunten maar de foto hieronder toont er toch een.

De bewegwijzering is in orde (is trouwens goed op heel deze route). Als er geen pijl is moet je rechtdoor. Af en toe houden we toch halt aan de kruispunten en checken we op de kaart of we goed zitten. Vermits we op een wandelpad rijden staan er ook veel wegwijzers voor de wandelwegen. Dit is wel handig want het helpt je om je te orienteren op de overzichtskaart.

Wat meer naar boven wordt het klimmen zwaarder. De grond is hier humusachtig en nog wat doordrenkt met water wat het rijden zeer zompig maakt.

Op de Grosses Bildchen houden we halt. Hier staat een eigenaardige schuilhut. We zitten nu op 700m en hebben al 300hm verteerd. Maar het moet nog hoger naar de Streitberg. Ik besluit mijn negatieve druk in de demper te verhogen van 70 naar 100 psi om de gevoeligheid van de voorvork voor kleine schokken wat te verhogen. Het pad is bezaaid met iets grotere stenen en een minder snelle rebound geeft dan toch een iets comfortabeler rijgevoel.

Op een gezapig tempo klimmen we verder tot aan de Hunauhutte. We zitten nu op 810m hoogte, een van de hogere "toppen" van het Hochsauerland. Hier staat een rusthut. Ondertussen hebben we 19km afgelegd en tot nu toe 400hm verteerd.

Vanaf de Hunauhutte gaat het enkel nog maar bergaf! Downhill gedurende 9km.We passeren door het  dorpje Mittelsorpe. Ondertussen is het middag maar het enige restaurant in dit dorpje heeft (net als gisteren in Kusterberg) weeral eens "Ruhetag". Gesloten dus. We dalen dan verder via kleine verharde wegen af naar het dorpje Niedersorpe. Hier is een Gasthof waar een grote plakaat hangt met opschrift "Biker Welcome!". Maar ook dit Gasthof heeft is op woensdag gesloten. We hebben absoluut geen geluk ... we dalen nog enkele km verder af naar Winkhausen, terug naar ons hotel. Gelukkig kunnen we daar wel een salade eten.

Er staat op dat moment 28km op de teller en we hebben 420hm. Het aantal hoogtemeters klopt met datgene wat op de tourkaart stond vermeld. Het aantal km echter weer niet. 28km in plaats van de aangegeven 25km. Ondertussen hebben we al wel begrepen dat de aangegeven afstanden van alle routes een stukje lager liggen dan de werkelijke afstand.

s'Middags besluiten we route 24 (Zaunkonig tour, zwart, 65km, 1200hm) een stuk te volgen. Deze route heeft een lus die in de buurt van het hotel vertrekt en aankomt. Deze lus is zo'n 22km lang. Vanuit het hotel beginnen we aan een vrij steile klim naar Schanze (het dorpje waar we maandag hopeloos verkeer zaten op route 15). Vooral het aanvangsstuk gaat steil omhoog tegen 7 a 8 percent. Vermits dit eerste deel over verharde weg loopt gaat het klimmen wel iets makkelijker.

De weg loopt verder door het bos naar Schanze en we komen nu precies op het punt uit waar we maandag vermoedden dat er een pijl van route 15 ontbrak. De route 24 die we volgen gaat gedurende een klein deel in omgekeerde richting van de route die we maandag volgden. We klimmen verder naar de Siegelkopf berg op 750m hoogte. We hebben er dan een extra 350hm opzitten wat  het totaal tot nu toe op 750hm brengt. Net op de top stoppen we nog even om een foto te nemen.

Vanaf dan hebben we weer prijs ... geen pijltje meer te zien en we staan op een splitsing van wel 5 wegen. We proberen op de overzichtskaart te orienteren waar we zijn maar dat is niet makkelijk want niet alle wegen staan daarop aangegeven! Vooral sommige van de wandelwegen ontbreken. We hebben enkel als orientatiepunt een pijl naar het hotel "Vorwald" dat wel op de kaart staat. Met en beetje geluk kiezen we een van de 5 wegen die ons min of meer in de goeie richting lijkt te gaan maar na enige honderden meters is de weg al een paar keer gedraaid en zijn we plots helemaal niet meer zeker dat we goed zitten. Van pijltjes voor route 24 is al lang geen sprake meer.

Na nog wat draaien en keren staan we plots terug in Schanze ... we hebben dus een grote lus gemaakt en zijn duidelijk afgeweken van route 24. We besluiten dan maar langs dezelfde weg af te dalen waarlangs we na de middag zijn naar boven gereden. Vanaf nu gat het weer gedurende zo'n 5km naar beneden. Eerst door het bos, later via verharde weg. In totaal staat er 49km op de teller en hebben we net geen 800hm gefietst.

Conclusie: De tocht s'morgens was ietwat eentonig omdat het altijd over hetzelfde soort pad door het bos naar boven gaat. Maar de bewegwijzering was daar wel compleet in orde (tour 16). Het stuk dat we s'middags reden van tour 24 brengt heel wat meer variatie maar jammer genoeg ontbrak er ergens een cruciaal pijltje.

Vijfde dag (donderdag 27 juni)

We vertrekken s'morgens voor de Panorama tour (rood, 41km, 780hm). s'Middags staat er voorlopig niks gepland want ze voorstellen mogelijk regen. Bikes in de auto en we rijden naar de startplaats van de "Bike Arena". De eerste kilometers volgen we lichtjes naar boven gelijk met de route die we maandag deden. Even later wordt de klim steiler en stijgen we naar de Kahler Asten (810m hoogte). Na de Kahler Asten daalt het lichtjes en duiken we het veld in. Even verder komen we uit op de hoofdweg van Winterberg naar Schmallenberg en passeren het sporthotel Dorint. Hier is ook een bike-shop en we pauseren even om naar de Duitse freeride fully's te kijken die in de etalage staan opgesteld. Allemaal Duitse onbekende tanks. Het mag wat steviger kaliber zijn voor die jongens.

Het is vrij fris deze morgen en we moeten de windstopper aantrekken.

Daarna gaan we aan de overkant van de weg opnieuw het bos in en er volgt een heel mooie en steile afdaling. Het pad is hier eerst ook wat technischer maar gaat al snel over in de gebruikelijke bosweg.

Daarna gaan we aan de overkant van de weg opnieuw het bos in en er volgt een heel mooie en steile afdaling. Het pad is hier eerst ook wat technischer maar gaat al snel over in de gebruikelijke bosweg.

Beneden stoppen we even aan de bepeiling. Een koppel Nederlands bikers komt hier ook voorbij en we wisselen wat ervaring uit qua gereden tochten. Ze hebben andere tochten geprobeerd dan wij en waren toch ook regelmatig in de problemen gekomen door ontbrekende bepeiling. Ik vraag of ze geen overzichtskaart hebben ... en dat hebben ze dus niet. Het mag ook niks kosten voor die Hollanders he :-). Ik toon hem de overzichtskaart die wij hebben. Verbazing alom.

Ze stuiven van ons weg maar even verder volgt er een zeer steile maar korte klim. Ik schat dat het hier wel bijna 20% omhoog gaat. De klim is wel niet lang (zo'n 200m) en ik geraak slechts met moeite op de kleine plaat boven. De twee Hollanders moeten halfweg de klim van hun fiets (ik ben natuurlijk fier dat ik er voorbij geraak maar moet toegeven dat het moeite kost). Mijn hartslag gaat boven de 160. Eenmaal boven gaat het wat bergaf en de Hollanders steken ons weer voorbij. Maar wat later zien we ze te voet terug  naar boven komen. Ze vinden het pijltje van hun route niet meer en keren terug naar het vorige pijltje.

Even later hebben ook wij prijs. Geen enkel pijltje en er staat nog maar 12km op de teller. We kruisen wegen en het is absoluut niet mogelijk te zeggen welke richting het uit moet. Rechtdoor dan maar ...

We proberen zo goed als kan rechtdoor te gaan maar komen een aantal splitsingen tegen waar het absoluut niet evident is om te zeggen waar "rechtdoor" nu precies is. Er zijn ook geen pijltjes meer en we kunnen ons zelfs niet orienteren op de kaart. Plots gaat het pad dan steil omhoog.

Hier hebben we wat geluk want we zien ander bike-sporen lopen. We vermoeden dus dat we goed zitten. We rijden nu door een heel mooi stuk veengrond en dit is zowaar een van de weinige singletracks die we voor de wielen geschoven krijgen.

Wat later komen we  terug uit op een brede bosweg waar een schuilhut staat. Hier kunnen we ons opnieuw orienteren want we zitten op een wandelroute waar regelmatig bepeiling is (namen van bergen of dorpen zijn aangegeven). We kiezen voor de richting Ahrenkopf (743m hoogte). We hebben nu in totaal zo'n 380hm gemaakt.

En jawel ... waarschijnlijk toeval maar plots zien we opnieuw een pijltje van onze route. Vanaf dan volgt er een heel lange afdaling naar Hallenberg. Het gaat over brede wegen en we gaan tegen 60km/u naar beneden.

Af en toe houden we halt om het uitzicht te bewonderen. De zon schijnt nu niet meer en we moeten de windstopper opnieuw aantrekken omdat het aanzienlijk kouder is, zeker in de afdalingen.

In Hallenberg besluiten we te eten en vinden zowaar een restaurant dat vandaag geen "Ruhetag" heeft. Hallenberg ligt op 380m hoogte en we moeten via de dorpjes Liesen en Zuschen opnieuw klimmen tot in Winterberg. Dit is een lange klim van 400hm waar sommige stukken toch nog vrij steil uitvallen. Af en toe is er een kleine afdaling. Opnieuw is het parcours weinig technisch en gaat het vaak over brede boswegen.

Wat later komen we in het bos toch weer die 2 Hollanders tegen ... ze zijn ongeveer 10km verkeerd gereden en zijn dan op de route gesukkeld die wij aan het volgen zijn. Enfin, na nog wat gebabbel stuiven ze weg met de kreet: "derde keer moeten jullie trakteren". Yeah, right.

In Winterberg aangekomen hebben we 40km op de teller (de kaart van deze tour geeft er 41km aan, maar we zijn natuurlijk wel wat verkeerd gereden en ik vermoed dat we een klein stukje hebben afgekort). Omdat het nog vroeg is besluiten we rond Winterberg nog een lokale lus te maken via de zwarte route 23. Deze loopt in de buurt van de ski pistes en gaat naar de Kuhlenberg. Het is toch nog een serieus eindje klimmen want we dalen eerst af naar Niederfeld op 560. De klim levert ons nog eens 200 extra hm op.

We eindigen deze mooie bike vakantie waar we hem begonnen: aan de startplaats van de "Bike Arena". Er staat nu 61km op de teller en net geen 1000hm. Een mooi einde van een prachtige MTB week.

Conclusie

Hochsauerland is een prachtig MTB-gebied als je niet al te zeer op zoek bent naar uiterst technische parcours. Als je graag klimt is dit een aanrader want hoogtemeters zijn er voldoende. Het landschap en de natuur zijn mooi en er is voldoende variatie. Het grootste voordeel is wel de uitgestippelde routes van de "Bike Arena" die je toelaten relatief zorgeloos te fietsen zonder op elk kruispunt de kaart te moeten bovenhalen. De bewegwijzering is zeker niet perfect maar met de overzichtskaart en enige improvisatie kom je heel ver. Met een stafkaart kan je de ontbrekende bepeiling makkelijk corrigeren. Een ander groot voordeel is dat de routes van de "Bike Arena" gedurende kleine stukjes overlappen of elkaar kruisen. Op die manier kan je altijd de afstand en hoogtemeters aanpassen aan het niveau van de dag en/of de omstandigheden.Wij hadden het geluk van 5 zonnige dagen te hebben. Alles wat we fietsten lag er droog bij. In de streek zijn ontzettend veel hotels en pensions van allerlei prijsklasse. Accommodatie vinden kan geen probleem zijn (zie de web site van de "Bike Arena" waar veel bike-vriendelijke hotels staan aangegeven). Een laatste voordeel is de korte afstand vanuit Belgie (350km van Brussel) waardoor je er vrij snel bent.

Als voornaamste minpunt valt aan te halen dat er buiten wandelen en/of biken zo goed als niks te doen en niks te zien is. Bezienswaardigheden moet je hier niet verwachten. Maar vermits wij er uitsluitend kwamen om te biken en te relaxen vlogen de dagen voorbij als niks.

Een absolute aanrader dus voor een weekje bike-vakantie! Ons besluit staat al vast: hier komen we zeker nog eens terug om te biken.

Nog een waarschuwing: Een goede basisconditie is nodig want zelfs de gemakkelijkere tochten (blauw) hebben toch al vrij snel een paar honderd hoogtemeters. Maar als je iets meer fietst dan enkel de tourtocht op zondag moet het wel lukken.

Bike shops

Er zijn twee grote bike shops. Een eerste vlak naast het hotel Dorint (op de weg van Schmallenberg naar Winterberg).
Een tweede vlak bij het binnenrijden van Winterberg op de hoofdstraat.

Dankwoord

Met dank aan RL Frank Jacobs die zo vriendelijk was om zijn digitale Kodak uit te lenen voor een weekje.